Mazhab-mazhab Kristian di Sarawak

mcdougall
Francis Thomas McDougall

Kristian telah mula bertapak di Sarawak sejak tahun 1848 dengan kedatangan Francis McDougall untuk menyebarkan agama Kristian. Pada awal kedatangannya, beliau menyasarkan penyebaran Kristian dalam kalangan bangsa Melayu namun akhirnya gagal seterusnya menyasarkan bangsa peribumi yang lain.

Walaupun pada awalnya Francis McDougall merupakan seorang Kristian yang bermazhab Anglican, namun atas toleransi sesama Kristian, akhirnya mazhab-mazhab Kristian yang lain turut bertapak di Sarawak. Sejak pada itu, mazhab agama Kristian di Sarawak mula bertambah dan tersebar.

Antara mazhab utama Kristian yang tedapat di Sarawak adalah Anglican, Roman Katolik, Methodist, Sidang Injil Borneo (SIB), Seven Day Advemtist dan The Salvation Army. Ini adalah merupakan mazhab-mazhab yang utama yang telah disebutkan, namun masih terdapat banyak lagi mazhab lain yang tidak dapat dipastikan bilangan sebenarnya.

Mazhab Anglikan adalah merupakan mazhab yang telah dibawa masuk oleh Francis McDougall sendiri yang telah datang ke Sarawak pada tahun 1848 atas jemputan James Brooke. Francis McDougall adalah merupakan pengasas kepada mazhab Kristian Anglikan di Sarawak. Beliau merupakan seorang doktor dan jawatan ini telah digunakan dengan sebaik-baiknya bagi mengambil hati penduduk di Sarawak bagi menyebarkan agama Kristian.

Dalam menyebarkan Kristian Anglikan di Sarawak, banyak usaha yang telah dilakukan oleh beliau. Antaranya adalah menubuhkan Borneo Church Mission iaitu gerakan missionaries yang pertama yang telah ditubuhkan. Gerakan ini seperti yang kita tahu adalah untuk menyebarkan Kristian dalam kalangan penduduk di Sarawak. Selain itu, Francis McDougall juga turut membina sekolah-sekolah, gereja-gereja dan dispensari.

Sasaran awal Francis McDougall adalah orang Melayu. Dengan itu, beliau telah menjemputseorang Melayu Kristian dari Singapura untuk berdakwah kepada orang-orang Melayu yang tinggal di Sarawak pada waktu itu. Dakwah mereka kepada akhirnya menuju kegagalan apabila berlaku tentangan daripada pemimpin dan masyarakat Melayu. Dengan kegagalan ini akhirnya McDougall mengalihkan sasaran kepada penduduk pribumi dan orang Cina. Usaha beliau ini akhirnya berjaya. Pengikut mazhab Anglikan kini dianggarkan seramai 200,000 orang.

Mazhab yang seterusnya yang ada di Sarawak adalah Roman Katolik. Roman Katolik mula tersebar di Sarawak setelah kehadiran Father Edward Dunn pada 1881 atas jemputan keluarga Brooke setelah usaha Francis McDougall untuk menyampaikan Kristian gagal. Father Edward Dunn adalah merupakan seorang tokoh missionaries mazhab Roman Katolik.

Father Edward Dunn ini juga adalah merupakan seorang yang berpengaruh dan beliau berkemahiran dalam bidang pertanian. Kemahiran ini dimanfaatkan sepenuhnya oleh beliau bagi menyebarkan agama Kristian dalam kalangan bangsa Iban di pedalaman. Kejayaan beliau dalam menyebarkan Kristian mazhab Roman Katolik adalah disebabkan oleh sokongan keluarga Brooke terhadap penyebaran agama Kristian tidak mengira aliran mazhab, walaupun pada dasarnya keluarga Brooke sendiri adalah pengikut mazhab Anglikan.

Keluarga Brooke turut memberi jaminan keselamatan kepada para missionaries serta emnjamin bahawa tidak akan ada tentangan daripada pemimpin Islam terhadap penyebaran agama Kristian. Namun, tentangan dari pimpinan Islam tetap berlaku terhadap penyebaran agama Kristian yang dilakukan oleh pihak missionaries.

Ketika zaman penyebaran agama Kristian oleh Father Edward Dunn, beliau telah Berjaya membuka beberapa sekolah missionaries. Antaranya adalah Sacred Heart di Sibu, St Teresa dan St Joseph di Kuching. Sekolah-sekolah ini masih ada hingga sekarang.

Seterusnya adalah Mazhab Sidang Injil Borneo (SIB). Mazhab ini telah diasaskan di Melbourne pada tahun 1928 dengan nama Borneo Evangelical Mission (BEM). Sasaran awal mazhab ini pada awalnya adalah masyarakat Murut (Lun Bawang) dan Kelabit.

Borneo Evangelical Mission ini menggalas tugas untuk memberi latihan kepada masyarakat tempatan untuk menjadi missionaries serta clergymendi gereja-gereja. Mereka ini telah berjaya menubuhkan sebuah sekolah pengajaran Bible di Lawas yang berfungsi sebagai pusat latihan para paderi serta merupakan pusat terjemahan Bible kedalam bahasa-bahasa yang ada di Borneo.

Borneo Evangelical Mission merupakan gerakan Evangelical yang terbesar di Malaysia dengan anggaran ahli seramai 500,000 orang di seluruh Malaysia.

Mazhab Kristian seterusnya yang ada di Sarawak adalah mazhab Methodist. Sejarah awal mazhab ini bermula pada tahun 1900. Mazhab ini telah dibawa ke Sarawak oleh seorang pendatang Cina. Tokoh utama bagi mazhab ini adalah Wong Nai Siong. Mazhab ini di Sarawak, lebih tertumpu di Sibu dimana penduduknya adalah majority Cina Foochow. Mazhab ini juga ada komuniti di Setiawan, Perak.

Mazhab lain yang turut ada di Sarawak adalah Seventh Day Adventist. Missionaries bagi mazhab ini mula tiba di Malaysia pada tahun 1911. Abraham La Rues, antara nama besar dalam gerakan evangelst mazhab Seventh Day Adventist, telah menapak ke Sarawak pada tahun 1905. Pemimpin Sarawak pada masa itu sangat menentang penyebaran agama Kristian di Sarawak. Oleh sebab itu, dua orang bangsa Cina yang berasal dari Singapura telah menetap di Sarawak dan menjalankan aktiviti penyebaran agama Kristian mereka.

Aktiviti penyebaran agama Kristian ini menjadi semakin aktif dan dibuat secara terbuka pada athun 1925 hak kebebasan beragama di isytiharkan. Mereka turut menyewa beberapa buah bangunan untuk dijadikan sebagai tempat untuk bermesyuarat serta menubuhkan beberapa buah sekolah.

Statistik pada tahun 2003 menunjukkan terdapat 82 gereja telah dibina di bawah mazhab Seventh Day Adventist. Dianggarkan keahlian bagi mazhab ini adalah seramai 14,500 orang.

Mazhab yang terakhir adalah mazhab The Salvation Army. sejarah bermulanya The Salvation Army di Sarawak adalah pada tahun 1941-1945 yang merupakan tahun peperangan. Peperangan ini menyebabkan ketidakteraturan secara besar-besaran dari banyak segi. Ramai penduduk yang dijangkiti penyakit kurang vitamin. Kerana inilah ditubuhkan The Salvation Army.

Pertubuhan The Salvation Army pada hari ini adalah merupakan organisasi Kristian yang mempunyai misi secara spiritual dan praktikal. Perkhidmatan sosial mereka disalurkan kepada sesiapa saja yang memerlukan tidak kiran agama atau bangsa.

Bila disebut The Salvation Army, tidak banyak aktiviti evangelist yang dikaitkan dengan mereka. Di Malaysia, telah direkodkan sebanyak 10 gereja mazhab ini. Program-program yang mereka sering adakan adalah program berkaitan kanak-kanak, remaja, wanita dan kekeluargaan.

oleh
Norlia bt Salleh
Unit Kajian Evangelism IKB

Summary of ‘Wind of Change in Sarawak Politics?’

Sarawak politics appears largely unchanged with the ruling BN in power, Abdul Taib Mahmud the Chief Minister for 30 years. However, a closer look reveals there has a trend and issues that could complicate the dynamic of state politics.

Based on census that has been done in 2000, Sarawak is a predominantly non-Muslim state which accounts 71.1%. Unlike Peninsula Malaysia, no single ethnic group in Sarawak forms a majority. When Malayan Prime Minister Tunku Abdul Rahman proposed new federation of Malaysia, Sarawak and Sabah were invited to join Singapore and Brunei in the new entity, figuring the numerically strong Bumiputra population would offset the large Chinese population of Singapore in the new political grouping. As an incentive, Sarawak and Sabah accorded special provision which gave them greater autonomy compare to other state of Malaya. However, the special rights of Sarawak were eroded by federal government over time.

BN has dominated Sarawak politics for the last four decades. But, there have been significant changes in this coalition due several reasons. These changes can be divided into seven phases which are (1) formative years, (2) post 1970 elections, (3) co-optation of Snap, (4) the BN3 Plus Government, (5) the BN3 government, (6) Dayak consolidation and (7) Dayak leadership crisis.

In the first phase, ruling coalition known as Sarawak United Front (SUF) was established in 1962 and consists of four component party and each of them predominantly comprised of single ethnic group. These component parties were Barisan Rakyat Jati Sarawak (BARJASA), Sarawak Chinese Association (SCA), Sarawak National Party (SNAP), and Parti Pesaka Anak Sarawak (PESAKA). First elected government was led by SNAP and Stephen Kalong Ningkan was appointed as Chief Minister. Few years later, ruling coalition faced major crisis and led to ouster of Ningkan and withdrawal of SNAP from SUF. BARJASA leaders were able to dominate the state cabinet although it was led by PESAKA leader, Tawi Sli. PANAS rejoin the coalition just before removal of Ningkan. Domination of Muslim Bumiputra leaders were consolidated when BARJASA and PANAS merged and formed BUMIPUTRA in 1966.

Second phase is post 1970 elections. In 1970 elections, SUF faced a challenge from opposition which comprised of SNAP and SUPP. However, it still manages to secure enough seats. PESAKA want its leader to be the chief minister but BUMIPUTRA refused due to greater electoral strength. Therefore, BUMIPUTRA with the support of federal leaders made a plan to co-opt SUPP into new alliance known as Perikatan. SCA was dissolved in compliance with SUPP. BUMIPUTRA party led the new coalition and Abdul Rahman Yakub was appointed for the third chief minister. In this phase, BUMIPUTRA and PESAKA merged and formed PBB. This allowed them to consolidate their strength. In the same year, the coalition was renamed the Barisan Nasional.

Third phase is co-optation of SNAP. It occurs after 1974 elections when chief minister faced dissent within SUPP and sensed the need to find new senior partner. Therefore, he decided to co-opt with SNAP in order to consolidate his position. This cause the opposition force severely weakened. Then, SNAP faced leadership crisis and another Dayak party was formed which is Parti Bansa Dayak Sarawak (PBDS). Taib Mahmud accepted PBDS’s application to join BN although there was a protest from SNAP. This cause weakend Dayak parties but strengthen the position of PBB. This was known as BN3 plus government. This is fourth phase.

Phase 5 is the BN3 government. This occurs when PBDS backfired BN when it teamed up with a group of disgruntled PBB and SNAP leaders. PBDS then left Sarawak BN but remained a member of BN alliance at national level. PBDS then teamed up with PERMAS and formed Kumpulan Maju as opposition. Now, BN only has PBB, SUPP and SNAP and known as BN3 government. However after 1991 elections, PBDS returned to ruling coalition.

The last phase is Dayak Crisis. Dayak leadership crisis cause formation of another parties which are Sarawak Progressive Democratic Party (SPDP) which is breakaway party from SNAP and Parti Rakyat Sarawak which is breakaway party from PBDS. Both of them were allocated the same parliamentary and state seat contested by their origin party. Currently, Sarawak BN is dominated by PBB and it achieved its prominent status within the state ruling coalition ever since Rahman Yakun as chief minister.

Up to 1970s, there was no alliance formed between the opposition parties. Ruling BN co-opted influential Dayak party into coalition and led to the decline of Sarawak opposition forces. Although new opposition parties were formed, none of them posed any serious challenge and most of them could not survive beyond two elections due to dismal electoral performance and lack of financial resources. In 1970s also, a national based party entered Sarawak which is DAP. It was founded by several SUPP leaders who are not happy with the party leadership and it was the only national party in Sarawak at that time. Its contribution is the ability to sustain the opposition struggle which state based party failed to achieve. There also had independent candidates who contested in 1983 elections and they were able to snatches 3 seats from ruling party. The reasons of independent party contested because they did not believed in the ideological struggles and leadership of existing opposition parties and also was planned by the ruling party in order to divide the opposition’s vote. In 1990s, reformasi (reform) movement that erupts in the Peninsula spread to Sarawak and that is the first time KeADILAN and PAS contested in Sarawak. KeADILAN was brought from Anwar supporters and PAS made a quiet entry through its social engagement programme which special emphasis in dakwah. This change the make-up of Sarawak’s opposition forces from regional to national-based. In 1999 elections, KeADILAN, DAP, and PAS formed Barisan Alternatif however it lasted only few months due to the absence of unifying leader. Nowadays, the backbone of the opposition coalition is made up of coalition of national parties known as Pakatan Rakyat. Clearly the opposition coalition in Sarawak has relied heavily on the durability of the national coalition to sustain it. There also has fragmentation of opposition forces in Sarawak due to contestation between national and regional sentiments within the alliance. PR has pursued regional issued in order to appease anti-Peninsula sentiments within Sarawak society and the coalition itself.

The other issue is leadership transition. Abdul Taib Mahmud was the man at the centre of controversy. He took over state leadership from his uncle, Abdul Rahman Yakub. Critics along with federal leaders’ impatience to see a leadership transition taking place have put a lot pressure on Taib. He had raised the issue of retirement several times before and the first time was in 1995. He announced three candidates which were Effendi Norwawi, Adenan Satem and Abang Johari. However, Taib was expected to handpick his successor who would not only ensure the continuity of Muslim Bumiputra rule in Sarawak and sustain the dominance of PBB in the ruling coalition, but also protect his family interest. However, next chief minister will face daunting task in consolidating his position. There will be challenge from opposing factions in his own party, other component parties of the ruling coalition and opposition. These opposing forces could either attempt to bring down the newly appointed chief minister or want to test the power of the new strongman-politician.

Other issues are revolt of the Chinese voters and the rises of the Bumiputra intelligentsia. One of the emerging trends in Sarawak’s politics is gradual swing of Chinese support away from the ruling party. During formative years of Malaysia, Chinese voters were considered staunch supporters of the opposition which was SUPP which opposed the formation of new nation. After SUPP join ruling coalition, the voters persistently supported the ruling party. However, domination of SUPP over Chinese voter ended abruptly in 1996 when its president failed to defend his seat which losing to DAP. There have a few reasons of revolt emerged of Chinese voters. Survey was done by Merdeka Center on 518 respondents. The reasons are the voters were pessimistic about the prospects for national economy and felt dejected over perceived marginalization of the community, Muslim Melanau-led government had implemented policies which favors Muslim Bumiputra and weak leadership within ruling coalition, intra-party rivalries, money politics and corruptions. Chinese voters seem to be more susceptible to change compare to Bumiputra because they reside at the urban area. Besides, there also growing number of Dayak intelligentsia who are bold enough to challenge traditional Dayak families and Muslim Bumiputra elites. There are dozens of blogs run by Dayak intelligentsia and most of them expose the corrupt practice of Sarawak BN. They align themselves to PKR and SNAP. Compare to Chinese, it is difficult to assess the sentiments of Dayak voters.

As a conclusion, change already taking place in Sarawak politics. There are some manifestations of changes such as fragmentation of ruling coalition, the changing face of opposition parties, imminent retirement of Taib, revolt Chinese voters and emergence of Dayak intelligentsia that have been generated by the state’s attempt to dominate Sarawak’s electorate and the contests mounted against this domination by various forces in society.

Reference:

  • Faisal S Hazis, 2011. Wind of Change in Sarawak Politics?

Ahmad Harith
IKB Researcher

Pencapaian Masyarakat Melayu Sarawak dalam Bidang Pendidikan Sebelum dan Selepas Merdeka

Negeri Sarawak mempunyai susur galur pemerintahan yang bersilih ganti bermula dengan pemerintahan Kesultanan Brunei sekitar abad ke-15 sehinggalah kedatangan Brooke pada 1839, yang memerintah Sarawak dua tahun kemudian. Perkembangan pendidikan masyarakat Melayu Sarawak telah berlaku sejak negeri itu berada di bawah pemerintahan Kesultanan Brunei yang mana proses pendidikan berlaku secara tidak formal dengan kewujudan sistem pendidikan tradisional. Hal-hal keagamaan, bacaan al-Quran dan jawi diajar oleh tok guru di masjid, surau atau rumah tok guru. Sewaktu zaman James Brooke memerintah, beliau tidak begitu menitikberatkan soal-soal pendidikan terhadap masyarakat bumiputra Sarawak.   Justeru, tidak ada sebuah sekolah kerajaan yang diwujudkan pada waktu itu. Berlainan setelah Raja Kedua Sarawak iaitu Charles Brooke yang berminat menubuhkan sekolah kepada kaum pribumi Sarawak termasuk masyarakat Melayu. Sekolah tajaan kerajaan pertama yang dibina untuk masyarakat Melayu ialah pada 21 Jun 1883 dengan nama Sekolah Abang Kassim. Seterusnya, beberapa buah sekolah telah dibuka. Mata pelajaran yang diajar ialah agama, membaca dan menulis, asas kira-kira, ilmu alam dan tawarikh. Murid-murid juga berpeluang mempelajari bahasa Inggeris.

Akhirnya pada tahun 1903, Kolej Kebangsaan Sarawak telah dibuka melalui dasar pelajaran untuk kaum bumiputra yang diperkenalkan oleh Charles Brooke. Namun kehadiran  murid kurang memberangsangkan. Kedatangan pelajar ke sekolah-sekolah tersebut bersifat turun naik akibat pelbagai faktor. Hal ini terdorong oleh perasaan sangsi dan curiga dalam kalangan ibu bapa terhadap pendidikan sekular yang diajar di sekolah-sekolah Melayu pada waktu itu meskipun terdapat pendidikan agama Islam yang turut diajar di sekolah-sekolah terbabit. Oleh yang demikian, ramai anak-anak Melayu keciciran dalam bidang pendidikan. Selain itu, terdapat juga ibu bapa yang menghantar anak-anak ke sekolah namun tidak menamatkan sesi pengajian sehingga darjah teratas kerana berpendapat anak-anak akan bekerja di kampung sebagai petani dan nelayan juga. Ketiadaan sistem daftar masuk yang sistematik, sistem penilaian yang seragam apabila keputusan peperiksaan murid merosot dan kekurangan guru yang berkelayakan telah menjadi sebahagian faktor penyumbang kepada kemerosotan kehadiran murid ke sekolah-sekolah Melayu. Tidak terkecuali juga dengan sikap anak-anak yang kurang berminat, peranan ibu bapa yang tidak mementingkan persekolahan anak-anak dan hubungan kerjasama antara ibu bapa dan guru yang kurang pada waktu itu menjadi penghalang kepada kehadiran anak-anak Melayu ke sekolah.

Pendudukan Jepun di Sarawak bermula Disember 1941 hingga September 1945 telah menyebabkan perkembangan pendidikan terhenti dan kemusnahan sekolah-sekolah. Setelah Jepun meninggalkan Sarawak, pelbagai usaha giat dijalankan untuk memulihkan sistem pendidikan pada waktu itu, Satu perkembangan menarik apabila kaum Melayu telah mengambil langkah mewujudkan sekolah-sekolah rakyat. Pembukaan sekolah-sekolah ini diusahakan oleh golongan anti penyerahan yang meletak jawatan sebagai guru di sekolah kerajaan kerana menentang penyerahan Sarawak kepada pihak British. Namun perkembangan sekolah ini terhenti akibat ketiadaan sistem daftar masuk  dan berhenti yang sistematik yang menyebabkan beberapa buah sekolah terpaksa ditutup akibat kekurangan murid. Selain itu, golongan cerdik pandai Melayu pada waktu itu telah menyedarkan masyarakat Melayu tentang kepentingan pendidikan. Manakala kesedaran masyarakat Melayu untuk terus maju dalam bidang pendidikan turut ditiup oleh akhbar Melayu tempatan iaitu Utusan Sarawak. Namun begitu, jurang perbezaan yang besar antara kaum masih berlaku dengan pelajar Cina mencatatkan jumlah yang ramai sebanyak 16.3% berbanding pelajar Melayu sebanyak 3.8% dan 1.8% adalah pelajar kaum Dayak dan bumiputera lain.

Setelah Sarawak berada di bawah jajahan British (1946-1963), penjajah berhasrat untuk menjadikan pendidikan sebagai alat untuk menyatukan penduduk yang berbilang bangsa dan merapatkan jurang pendidikan antara mereka. Walaupun sambutan kaum Melayu terhadap penubuhan sekolah rakyat pada waktu itu bertambah namun masih terdapat perbezaan jumlah pelajar yang ketara berbanding jumlah pelajar Cina. Pertambahan pelajar Cina dalam bidang pendidikan adalah kerana  sikap hormat dan minat yang tinggi terhadap pelajaran di samping azam mereka untuk menjawat jawatan yang baik dalam kerajaan. Sikap kaum Cina sebenarnya di bawa dari negara asal mereka kerana pada waktu itu, masyarkat Cina di Sarawak masih menunjukkan taat setia kepada negara asal mereka tanpa menghiraukan situasi dan suasana semasa yang berlaku dalam negeri. Bantuan untuk mengendalikan sekolah-sekolah, guru-guru untuk mengajar diterima dari tanah besar China termasuklah silibus dan buku teks.

Pada zaman pemerintahan British sekitar tahun 1948, strategi kerajaan British memperkenalkan kaedah “Bantu diri” yang cuba melepaskan tanggungjawab terhadap pendidikan anak-anak. Pihak Lembaga Tempatan telah diberikan tanggungjawab untuk menguruskan sekolah di kawasan amasing-masing walaupun terpaksa menghadapi pelbagai kesusahan dan kekurangan. Hanya Lembaga Tempatan yang ditadbir oleh komuniti-komuniti tertentu sahaja yang mampu meneruskan persekolahan kerana mempunyai sumber kewangan yang mencukupi.

Berlaku pembaharuan dalam pendidikan masyarakat Melayu Sarawak setelah Sarawak mencapai kemerdekaan dengan menyertai Malaysia pada 16 September 1963. Terdapat beberapa pengecualian yang dijadikan syarat kepada kemasukan Sarawak ke dalam Malaysia. Antaranya ialah, sistem pentadbiran yang sedia ada di Sarawak tidak boleh diubah dan hendaklah kekal di bawah kerajaan negeri sehingga dipersetujui sebaliknya, dasar mengenai bahasa Inggeris patut diteruskan, pengetahuan bahasa Melayu tidak boleh dijadikan sebagai syarat untuk mendapatkan peluang-peluang pendidikan, kerajaan Persekutuan tidak boleh menguatkuasakan syarat mengenai pendidikan agama dan peraturan negeri terhadap kedudukan istimewa kaum bumiputra haruslah diteruskan.  Dari segi pendidikan, sistem pendidikan di Sarawak telah melalui proses pengubahsuaian ke arah Dasar Pendidikan Kebangsaan.Pada tahun 1966, sistem sekolah percuma telah diperkenalkan di peringkat sekolah rendah dan hasilnya, berlaku pertambahan kemasukan pelajar ke sekolah rendah. Pelbagai usaha dipergiatkan untuk melatih guru-guru bahasa Melayu bagi sekolah-sekolah Sarawak. Seramai 90 orang bakal guru bahasa Malaysia telah dihantar ke Semenanjung Malaysia pada tahun 1972 untuk mendapatkan latihan yang mencukupi dan semua guru-guru pelatih di maktab-maktab Perguruan di Sarawak wajib lulus bahasa Malysia sebagai satu syarat untuk mendapatkan Sijil Perguruan. Menjelang tahun 1982, semua Sekolah Kerajaan dan Sekolah Inggeris Bantuan Kerajaan telah ditukar kepada Sekolah Rendah Kebangsaan. Pelbagai usaha dipergiatkan untuk melatih guru-guru bahasa Melayu bagi sekolah-sekolah Sarawak. Bahasa Melayu telah  diangkat sebagai bahasa pengantar di semua Sekolah Rendah Kebangsaan sebagai satu usaha memupuk semangat kesatuan antara pelbagai kaum khususnya di Sarawak dan di Malaysia amnya. Selain itu, penyertaan masyarakat pelbagai kaum dalam bidang pendidikan semakin bertambah sejak Sarawak merdeka. Pemanjangan Akta Pendidikan 1961 ke Sarawak pada tahun 1976 membolehkan kelebihan kepada murid-murid Melayu untuk belajar pelajaran agama Islam. Seksyen 36(i) Akta Pendidikan 1961 menetapkan bahawa mana-mana sekolah yang mempunyai 15 orang atau lebih murid Islam, maka murid-murid ini mesti diajar pelajaran agama oleh seorang guru Islam.

Kepentingan pendidikan di peringkat tinggi turut ditekankan setelah kemasukan Sarawak ke dalam Malaysia. Beberapa cawangan Pusat Pengajian Tinggi telah dibuka antaranya ialah Kampus Cawangan Institut Teknologi MARA pada tahun 1973 dan Universiti Pertanian Malaysia pada tahun berikutnya. Setelah itu, beberapa buah lagi IPT dibuka termasuklah UNIMAS pada tahun 1992.

Setelah merdeka, pelbagai pembaharuan yang telah dijalankan oleh kerajaan Malaysia dalam bidang pendidikan termasuk di Sarawak. Pendidikan merupakan salah satu wadah untuk mewujudkan perpaduan antara kaum yang wujud di negeri ini. Peluang yang terbuka luas untuk semua kaum menimba ilmu seharusnya direbut oleh masyarakat pelbagai kaum termasuklah masyarakat Melayu. Dengan wujudnya pelbagai bantuan dalam bentuk kewangan dan biasiswa, generasi muda pada hari ni sepatutnya merebut peluang yang terbentang luas untuk meneruskan kelansugan hidup mereka pada masa hadapan. Kesungguhan orang-orang Melayu yang dahulunya bertungkus lumus menguruskan sekolah rakyat walaupun menghadapi pelbagai masalah dan kekangan, patut dijadikan iktibar oleh kita pada hari ini. Dewasa ini, hanya orang yang bijak merebut peluang akan berjaya menempatkan diri mereka “berdiri sama tinggi dan duduk sama rendah” dengan bangsa-bangsa lain yang ada di dunia pada hari ini.
Oleh,
Nor Atikah Bt Mohamad
MD UNIMAS
rujukan: Pencapaian Masyarakat Melayu Sarawak Dalam Bidang Pendidikan Sebelum Dan Selepas Merdeka oleh Najihah Binti Abdul Mutalib (Pensyarah di Jabatan Sains Sosial, Fakulti Sains Pertanian & Makanan, UPM Kampus Bintulu Sarawak)

Sejarah dan perkembangan gerakan kristianisasi di Sarawak

Sir_James_Brooke_1847_by_Francis_Grant

Gerakan kristianisasi di Sarawak telah bermula sejak tahun 1848 bahkan lebih awal, dengan kedatangan Francis Thomas Mcdougall di atas jemputan James Brooke. Francis Mcdougall merupakan seorang doktor perubatan yang bermazhab Anglican dan merupakan pengasas bagi Mazhab Anglican di Sarawak. Beliau memulakan aktiviti missionaries pertamanya di Sarawak dengan menubuhkan Borneo Church Mission.

Sasaran awal bagi gerakan ini adalah orang-orang Melayu di Sarawak. Francis Mcdougall merupakan orang pertama yang membuka sekolah formal bagi anak-anak Melayu sebagai cara untuk memudahkan dakyah Kristianisasi terhadap anak-anak Melayu. Beliau telah membina sekolah-sekolah, gereja-gereja dan dispensari bagi menyebarkan agama Kristian dalam kalangan masyarakat Sarawak.

Bagi tujuan untuk menggencarkan lagi penyebaran agama Kristian dalam kalangan masyarakat Melayu di Sarawak, Francis Mcdougall telah menjemput Melayu Kristian dari Singapura untuk berdakyah kepada orang Melayu. Namun begitu, usahanya gagal apabila pemimpin Melayu dan masyarakat Melayu menentang tindakan tersebut. Setelah gagal dengan usaha tersebut, Francis Mcdougall meneruskan usaha dakyahnya dengan membuka sekolah untuk anak-anak Melayu serta menyebarkan buku panduan agama Kristian dalam bahasa Melayu kepada masyarakat.

Setelah usaha kristianisasi terhadap orang Melayu menemui kegagalan, Francis Mcdougall seterusnya mengalih sasaran kepada masyarakat pribumi dan Cina di Sarawak. Usaha penyebaran agama Kristian oleh beliau dalam kalangan masyarakat tersebut membuahkan hasil. Beliau menggunakan sebaik-baiknya kelebihan beliau sebagai doktor perubatan bagi menarik minat masyarakat tempatan untuk menerima Kristian dengan menubuhkan klinik perubatan selain mengambil anak angkat serta mendamaikan pergaduhan yang berlaku dalam masyarakat di Sarawak.

Pada tahun 1881, Charles Brooke telah menjemput tokoh kristianisasi yang daripada mazhab Katolik ke Sarawak setelah kegagalan Missionaries Anglican menyebarkan dakyah ke bahagian lain di Sarawak. Father Edward Dunn, menjadi antara nama besar yang berjaya menyebarkan agama Kristian di Sarawak. Beliau merupakan salah seorang tokoh missionaries yang bermazhab Katolik. Beliau sangat berkemahiran dalam bidang pertanian dan kelebihan ini dimanfaatkan oleh beliau semaksima mungkin untuk menarik minat masyarakat Iban di pedalaman terhadap agama Kristian. Aktiviti kristianisasi seterusnya tertumpu di bahagian kedua sarawak iaitu di Sarikei dan juga Saribas.

Keluarga Brooke sangat menyokong dan memberi dorongan terhadap penyebaran agama Kristian di setiap bahagian di Sarawak tanpa mengira denominasi mazhab, walaupun keluarga mereka sendiri merupakan Kristian yang bermazhab Anglican. Keluarga Brooke pada ketika itu memberi jaminan terhadap keselamatan missionaries Kristian serta meyakinkan para missionaries bahawa tidak akan ada tentangan daripada pemimpin Islam terhadap usaha kristianisasi yang mereka lakukan. Di samping menyebarkan agama Kristian dalam masyarakat, Father Edward Dunn juga telah berjaya menubuhkan beberapa buah sekolah missionaries di Sarawak. Antaranya, Sacred Heart di Sibu, St Teresa dan St Joseph di Kuching.

Antara mazhab Kristian utama lain yang terdapat di Sarawak, antaranya adalah Gereja Methodist Sarawak, Sevent-Day Adventist dan juga SIB (Sidang Injil Borneo).

Borneo Evangelical Mission (BEM) ataupun Sidang Injil Borneo (SIB) telah diasaskan di Melbourne pada tahun 1928. Sasaran awal gerakan ini adalah masyarakat Murut (Lun Bawang) dan Kelabit. SIB antara mazhab Kristian yang terbesar di Malaysia dengan anggaran keahlian seramai 500 000 orang di seluruh Malaysia. Pertubuhan ini memberi latihan kepada masyarakat tempatan untuk menjadi missionaries serta ‘Clergymen’  gereja. Di Lawas, telah ditubuhkan sebuah sekolah pengajaran Bible dan ia berfungsi sebagai pusat latihan para paderi serta terjemahan Bible ke dalam bahasa Borneo.

Ecumenism ataupun penyatuan gereja-gereja sangat popular di Sarawak. Penyatuan ini telah dilakukan pada tahun 1991. Antara mazhab yang menyertai Ecumenism adalah Anglican, Roman Katolik, Methodist, SDA, SIB dan The Salvation Army. Penyatuan gereja-gereja ini telah membentuk Sarawak Ecumenical Centre yang menjadi suatu badan yang mengatur serta menyelaraskan aktiviti missionaries di Sarawak.

Pertubuhan-pertubuhan Kristian semakin berkembang di Sarawak selepas merdeka. Kira-kira 50 pertubuhan ataupun mazhab Kristian telah ditubuhkan di Sarawak selepas merdeka. Hasil perkembangan dan usaha gigih mereka telah berjaya merubah demografi Sarawak menjadi satu-satunya negeri yang majoriti beragama Kristian.

Selain itu juga, pelbagai purtubuhan missionaries antarabangsa menjalankan aktiviti kristianisasi secara pesat di bumi Sarawak antaranya Church of Latter-Day Saint (mormon), World Church Mission (WCM), Mill Hills Society, dan banyak lagi.

Usaha mereka yang terancang ini perlu menjadi perhatian masyarakat Islam di Sarawak agar kita semua sedar akan ancaman ini kepada masyarakat Islam di Sarawak.

Norlia Salleh
Borneo Research Institute (BRI)

Rujukan: Wan Kamal Mujani & Noranizah Yusuf,Islam dan Missionari di Sarawak: Kesan terhadap Pendidikan pada Zaman Crown Colony, 1841-1941