Bumiputera Islam dalam Politik Sarawak (1963-2007): Satu Analisis

satem

Sarawak merupakan negeri terbesar di Malaysia dan mempunyai komposisi masyarakat majmuk yang dapat dikategorikan kepada dua kumpulan etnik iaitu bumiputera dan bukan bumiputera. Bumiputera seterusnya dibahagikan kepada bumiputera Islam (Melayu dan Melanau) dan bukan Islam (Iban, Bidayuh, Melanau, dan Orang Ulu). Bukan bumiputera pula terdiri daripada kaum Cina dan sebahagian kecil kaum India.

Perkembangan parti politik di Sarawak bermula beberapa tahun sebelum Sarawak mencapai kemerdekaan. Parti-parti yang ditubuhkan lebih berasaskan sokongan daripada kaum tertentu. Parti pertama ditubuhkan ialah Sarawak United Peoples’ Party (SUPP) pada tahun 1959. Tahun 1962 pula menyaksikan penubuhan The Sarawak United Front yang kemudiannya dikenali sebagai Sarawak Alliance, pertubuhan yang terdiri daripada gabungan Parti Negara Sarawak (PANAS), Barisan Rakyat Jati Sarawak (BERJASA), Sarawak National Party (SNAP), Sarawak Chinese Associatian (SCA) dan Parti Pesaka Anak Jati Sarawak (PESAKA).

Politik Bumiputera Islam pula bermula dengan penubuhan parti BUMIPUTERA pada Disember 1966 iaitu gabungan parti sokongan Melayu, PANAS dengan parti sokongan Melayu-Melanau, BERJASA. Alasan utama penggabungan kedua-dua parti ini adalah bagi membentuk perpaduan sesama muslim di samping untuk menyelamatkan kedudukan politik bumiputera Islam di Sarawak. Ia juga merupakan cadangan dari UMNO yang telah membatalkan hasrat untuk melebarkan sayap ke Sarawak sebaliknya menjadikan penggabungan kedua-dua parti ini untuk mewakili orang Melayu di Sarawak. Tambahan pula, undang-undang tanah yang ingin diperkenalkan oleh Kalong Ningkan yang dilihat pro-Cina dan anti-pribumi juga menjadi faktor kepada penyatuan politik bumiputera Islam ini walaupun akhirnya undang-undang tersebut dibatalkan kerana menerima bantahan daripada banyak pihak.

Penyatuan politik bumiputera Islam ini menampakkan hasil ketika pilihan raya 1970 apabila Parti BUMIPUTERA memenangi 12 daripada 48 kerusi yang dipertandingkan. Pada ketika itu, kemenangan Sarawak Alliance dalam pilihanraya tersebut telah menghadapi masalah dalaman, dan hal ini memberi peluang kepada parti BUMIPUTERA dengan sokongan kerajaan pusat untuk bergabung dengan parti pembangkang, SUPP bagi membentuk kerajaan baru yang diketuai oleh Abdul Rahman Yaakub. Pemimpin-pemimpin pusat memainkan peranan yang penting dan keterlibatan mereka dalam pembentukan kerajaan campuran Sarawak ini adalah bagi memastikan hubungan Kuala Lumpur-Kuching bertambah lebih baik. Tun Abdul Razak sendiri telah terlibat secara langsung untuk berbincang dengan pemimpin SUPP bagi memastikan penggabungan ini berjaya. Sebagai Ketua Menteri, Abdul Rahman Yaakub telah menggunakan peluang ini untuk memperkukuhkan lagi kedudukan pribumi Islam dalam kerajaan beliau. Tindakan beliau ini membuatkan kaum Melayu-Melanau mendapat kredibiliti dan perhatian langsung daripada kerajan pusat. Terdapat pelbagai agensi juga ditubuhkan yang melibatkan orang Melayu-Melanau dalam rancangan pembangunan Sarawak seperti Yayasan Sarawak dan Sarawak Economic Development Corporation. Pada tahun 1973, Abdul Rahman Yaakub mengorak langkah seterusnya apabila menggabungkan parti BUMIPUTERA dan PESAKA (mewakili orang Iban) yang akhirnya membentuk PESAKA BUMIPUTERA BERSATU (PBB).

PBB memberi kelebihan kepada kerajaan pimpinan Abdul Rahman Yaakub kerana pertubuhan ini mewakili parti-parti utama etnik di Sarawak dan PBB dikatakan menjadi tunggak kepada kekuatan politik bumiputera Islam di Sarawak sehingga kini. Hal ini memudahkan penyebaran agama Islam dilakukan di Sarawak berdasarkan hakikat peguasaan politik di Sarawak di tangan bumiputera Islam. Secara umunya, pembentukan PBB memberi kesan signifikan bagi mengukuhkan kedudukan Abdul Rahman yaakub sendiri dan pada masa yang sama menguntungkan PESAKA kerana PBB menempatkan orang Iban dalam organisasi yang lebih terusun serta mengurangkan masalah perebutan kerusi antara Parti BUMIPUTERA dengan PESAKA.

Pada era pemerintahan Abdul Rahman Yaakub ini, pendominasian politik kumpulan bumiputera Islam di Sarawak boleh dikaitkan dengan beberapa faktor. Pertama adalah faktor perpaduan yang mana PBB dilihat lebih mampu untuk membentuk perpaduan berbanding parti lain yang dilihat berpuak-puak. Kedua adalah faktor sokongan dari kerajaan pusat yang melihat kepentingan bumiputera Islam di Sarawak lebih terjamin melalui kepimpinan bumiputera Islam. Ketiga, pemimpin-pemimpin PBB mempunyai pengaruh yang kuat melalui penguasaan kesemua agensi dan jabatan penting di Sarawak manakala dari sudut kewangan, PBB mampu melahirkan tokoh perniagaan yang sentiasa mendokong usaha parti tersebut tanpa berbelah-bagi. Memberi penaungan kepada golongan elit bagi mendapatkan sokongan politik adalah faktor keempat bagi meneruskan pendominasian ini. Pengkaji Politik di Sarawak bersependapat bahawa penaungan golongan elit ini berlaku melalui industri balak dan pemberian “approved permits” kepada individu-individu tertentu sebagai balasan kepada sokongan politik. Akhir sekali, faktor kongsi kuasa dan tolak ansur BN telah membolehkan PBB berkuasa penuh dan mendominasi pemerintahan di Sarawak.

Namun, terdapat juga kritikan yang dihadapi oleh kepimpinan Abdul Rahman Yaakub tetapi kritikan tersebut tidak dapat menafikan bahawa kepimpinan beliau telah berjaya meletakkan politik bumiputera Islam pada landasan yang betul serta kukuh. Cabaran yang dihadapi beliau adalah lebih menjurus kepada reaksi terhadap cara kepimpinan beliau di Sarawak.

Seterusnya, kepimpinan bumiputera Islam diteruskan oleh Abdul Taib Mahmud, yang mengambil alih kuasa pada Mac, 1981. Taib Mahmud telah mempopularkan konsep “politik pembangunan” bagi memajukan Sarawak setanding dengan negeri-negeri lain menjelang tahun 2020. Selain itu, Taib Mahmud turut menekankan keserasian antara golongan berpendidikan agama dan sekular dalam menangani keperluan ummah dengan memberi peruntukan kewangan kepada golongan berpendidikan Islam untuk mengambil kursus dalam bidang pentadbiran, perniagaan dan kewangan dalam membina ummah holistik ke arah pembangunan umat Islam di Sarawak sendiri.

Konsep politik Pembangunan yang mempunyai dua fasa iaitu prasarana fizikal dan pendidikan yang berkualiti untuk rakyat telah berjaya mengekalkan tampuk pemerintahan Taib Mahmud pada satu jangka masa yang panjang. Konsep ini serta monopoli media massa oleh kerajaan telah berjaya memegang hati rakyat supaya terus memilih parti PBB untuk memerintah bagi membaik-pulih serta membangun prasarana-prasarana fizikal terutama di kawasan pedalaman Sarawak. Selain itu, kesan politik pembangunan ini telah mewujudkan hubungan intim antara golongan korporat dengan kerajaan apabila konsep ini juga menekankan pembanguan ekonomi lantaran memerlukan dana yang besar untuk membangunkan negeri. Perkara ini memberi ruang kepada golongan korporat untuk mengeksploitasi sumber semulajadi di Sarawak bagi menampung dana yang diperlukan. Tambahan pula, orang korporat memainkan peranan penting dalam proses penswastaan syarikat yang perlu digiatkan bagi memastikan politik pembangunan berjalan seperti yang dirancang.

Walaupun konsep politik pembangunan menyumbang kepada pembangunan Sarawak secara total, namun kepimpinan Taib Mahmud turut terpalit cabaran apabila Kumpulan Maju diketuai Abdul Rahman Yaakub yang ditubuhkan pada tahun 1987 telah mendakwa kepimpinan beliau mengamalkan favouritism, harassment, victimization and intimidation. Krisis ini juga dikenali sebagai “Ming Court Incident”. Impak daripada kejadian ini telah menyebabkan Kumpulan Maju memenangi beberapa kerusi Dewan Undangan Negeri, namun akhirnya sebahagian besar ahli kumpulan ini menyertai BN semula dan mengakhiri penentangan kepimpinan Taib Mahmud. Cabaran seterusnya berlaku terhadap perpaduan bumiputera Islam Sarawak. Pada tahun 1999, sentimen etnik Melayu bergema dan impaknya lebih kuat kerana pilihan raya umun diadakan serentak dengan peringkat pusat. Sentimen “reformasi” digunakan secara meluas di Semenanjung Malaysia sehingga kesannya terasa di Sarawak. Walaupun Parti Keadilan gagal memenangi mana-mana kerusi tetapi pilihan raya kali ini menyaksikan peralihan undi dalam kalangan orang Melayu-Melanau Islam terutama di kawasan majoriti Melayu-Melanau. Pilihanraya ini dikatakan masih dimenangi oleh PBB kelangsungan daripada pendominasian politik bumpiutera Islam sebelumnya. Orang-orang melayu dikatakan tidak sanggup mengambil risiko menukar tampuk pemerintahan kerana memberikan undi kepada pembangkang bermaksud mengurangkan pengaruh mereka sendiri dalam pemerintahan di Sarawak.

Berikutan krisis Melayu-Melanau ini, terdapat usaha-usaha untuk membawa UMNO masuk ke Sarawak namun ianya hanyalah sia-sia. Kerajaan pusat tidak merelakan UMNO dibawa ke Sarawak kerana mereka berpuas hati dengan kepimpinan BN Sarawak yang diketuai oleh PBB. Tun Mahathir Mohamad juga pernah menegaskan bahawa UMNO tidak akan ke Sarawak dan cuma berbuat sedemikian sekiranya rakyat Sarawak telah bersedia menerima parti itu. Tambahan pula, pada tahun 1998, Pemuda UMNO dan Pemuda PBB telah menandatangani Memorandum Persefahaman. Mereka berjanji untuk memperkukuhkan kerjasama yang telah sedia terjalin antara kedua-dua parti tersebut. Pada pilihanraya Dewan Undangan Negeri 2006, masih terdapat usaha-usaha untuk menubuhkan cawangan UMNO di seluruh Sarawak seandainya pemimpin yang sedia ada gagal meneruskan pemerintahan.

Hasil permerhatian perjalanan politik di bumi Sarawak, dapatlah disimpulkan bahawa masa depan politik bumiputera Islam bergantung pada dua faktor utama. Pertama ialah kemampuan model politik perkongsian kuasa bertahan di Sarawak seperti yang telah dimainkan oleh PBB, ia juga berkadar terus dengan perpaduan bumiputera Islam itu sendiri. Dan yang kedua ialah restu dari kerajaan pusat bagi memperkukuh kedudukan sesebuah parti. Tuntasnya, dapat dilihat kekuatan politik bumiputera Islam di Sarawak adalah berdasarkan perpaduan dalam kalangan bumiputera Islam di bawah tampuk pemerintahan PBB. Tanpa perpaduan yang padu, pembangunan dalam kalangan bumiputera Islam akan menemui jalan kecundang. Kata-kata Taib Mahmud, “Sebagai umat minoriti, kita tidak mampu mempunyai perpaduan yang kurang dari yang sebulatnya” menunjukkan perpaduan umat Islamlah yang memastikan pendominasian politik dalam kalangan bumiputera Islam selama ini di samping perlunya mempunyai pemimpin muslim yang berwibawa dan berkaliber bagi menguasai tampuk pemerintahan dan memimpin masyarakat Sarawak yang berbilang kaum seadilnya.

Sumber: Bumiputera Islam dalam Politik Sarawak (1963-2007): Satu Analisis oleh Noor Ain Aini dan Neilson Ilan Mersat

oleh:
Khadijah bt Abu Bakar
Sarjana Muda Kejururawatan UNIMAS
Pengkaji IKB

Pencapaian Masyarakat Melayu Sarawak dalam Bidang Pendidikan Sebelum dan Selepas Merdeka

Negeri Sarawak mempunyai susur galur pemerintahan yang bersilih ganti bermula dengan pemerintahan Kesultanan Brunei sekitar abad ke-15 sehinggalah kedatangan Brooke pada 1839, yang memerintah Sarawak dua tahun kemudian. Perkembangan pendidikan masyarakat Melayu Sarawak telah berlaku sejak negeri itu berada di bawah pemerintahan Kesultanan Brunei yang mana proses pendidikan berlaku secara tidak formal dengan kewujudan sistem pendidikan tradisional. Hal-hal keagamaan, bacaan al-Quran dan jawi diajar oleh tok guru di masjid, surau atau rumah tok guru. Sewaktu zaman James Brooke memerintah, beliau tidak begitu menitikberatkan soal-soal pendidikan terhadap masyarakat bumiputra Sarawak.   Justeru, tidak ada sebuah sekolah kerajaan yang diwujudkan pada waktu itu. Berlainan setelah Raja Kedua Sarawak iaitu Charles Brooke yang berminat menubuhkan sekolah kepada kaum pribumi Sarawak termasuk masyarakat Melayu. Sekolah tajaan kerajaan pertama yang dibina untuk masyarakat Melayu ialah pada 21 Jun 1883 dengan nama Sekolah Abang Kassim. Seterusnya, beberapa buah sekolah telah dibuka. Mata pelajaran yang diajar ialah agama, membaca dan menulis, asas kira-kira, ilmu alam dan tawarikh. Murid-murid juga berpeluang mempelajari bahasa Inggeris.

Akhirnya pada tahun 1903, Kolej Kebangsaan Sarawak telah dibuka melalui dasar pelajaran untuk kaum bumiputra yang diperkenalkan oleh Charles Brooke. Namun kehadiran  murid kurang memberangsangkan. Kedatangan pelajar ke sekolah-sekolah tersebut bersifat turun naik akibat pelbagai faktor. Hal ini terdorong oleh perasaan sangsi dan curiga dalam kalangan ibu bapa terhadap pendidikan sekular yang diajar di sekolah-sekolah Melayu pada waktu itu meskipun terdapat pendidikan agama Islam yang turut diajar di sekolah-sekolah terbabit. Oleh yang demikian, ramai anak-anak Melayu keciciran dalam bidang pendidikan. Selain itu, terdapat juga ibu bapa yang menghantar anak-anak ke sekolah namun tidak menamatkan sesi pengajian sehingga darjah teratas kerana berpendapat anak-anak akan bekerja di kampung sebagai petani dan nelayan juga. Ketiadaan sistem daftar masuk yang sistematik, sistem penilaian yang seragam apabila keputusan peperiksaan murid merosot dan kekurangan guru yang berkelayakan telah menjadi sebahagian faktor penyumbang kepada kemerosotan kehadiran murid ke sekolah-sekolah Melayu. Tidak terkecuali juga dengan sikap anak-anak yang kurang berminat, peranan ibu bapa yang tidak mementingkan persekolahan anak-anak dan hubungan kerjasama antara ibu bapa dan guru yang kurang pada waktu itu menjadi penghalang kepada kehadiran anak-anak Melayu ke sekolah.

Pendudukan Jepun di Sarawak bermula Disember 1941 hingga September 1945 telah menyebabkan perkembangan pendidikan terhenti dan kemusnahan sekolah-sekolah. Setelah Jepun meninggalkan Sarawak, pelbagai usaha giat dijalankan untuk memulihkan sistem pendidikan pada waktu itu, Satu perkembangan menarik apabila kaum Melayu telah mengambil langkah mewujudkan sekolah-sekolah rakyat. Pembukaan sekolah-sekolah ini diusahakan oleh golongan anti penyerahan yang meletak jawatan sebagai guru di sekolah kerajaan kerana menentang penyerahan Sarawak kepada pihak British. Namun perkembangan sekolah ini terhenti akibat ketiadaan sistem daftar masuk  dan berhenti yang sistematik yang menyebabkan beberapa buah sekolah terpaksa ditutup akibat kekurangan murid. Selain itu, golongan cerdik pandai Melayu pada waktu itu telah menyedarkan masyarakat Melayu tentang kepentingan pendidikan. Manakala kesedaran masyarakat Melayu untuk terus maju dalam bidang pendidikan turut ditiup oleh akhbar Melayu tempatan iaitu Utusan Sarawak. Namun begitu, jurang perbezaan yang besar antara kaum masih berlaku dengan pelajar Cina mencatatkan jumlah yang ramai sebanyak 16.3% berbanding pelajar Melayu sebanyak 3.8% dan 1.8% adalah pelajar kaum Dayak dan bumiputera lain.

Setelah Sarawak berada di bawah jajahan British (1946-1963), penjajah berhasrat untuk menjadikan pendidikan sebagai alat untuk menyatukan penduduk yang berbilang bangsa dan merapatkan jurang pendidikan antara mereka. Walaupun sambutan kaum Melayu terhadap penubuhan sekolah rakyat pada waktu itu bertambah namun masih terdapat perbezaan jumlah pelajar yang ketara berbanding jumlah pelajar Cina. Pertambahan pelajar Cina dalam bidang pendidikan adalah kerana  sikap hormat dan minat yang tinggi terhadap pelajaran di samping azam mereka untuk menjawat jawatan yang baik dalam kerajaan. Sikap kaum Cina sebenarnya di bawa dari negara asal mereka kerana pada waktu itu, masyarkat Cina di Sarawak masih menunjukkan taat setia kepada negara asal mereka tanpa menghiraukan situasi dan suasana semasa yang berlaku dalam negeri. Bantuan untuk mengendalikan sekolah-sekolah, guru-guru untuk mengajar diterima dari tanah besar China termasuklah silibus dan buku teks.

Pada zaman pemerintahan British sekitar tahun 1948, strategi kerajaan British memperkenalkan kaedah “Bantu diri” yang cuba melepaskan tanggungjawab terhadap pendidikan anak-anak. Pihak Lembaga Tempatan telah diberikan tanggungjawab untuk menguruskan sekolah di kawasan amasing-masing walaupun terpaksa menghadapi pelbagai kesusahan dan kekurangan. Hanya Lembaga Tempatan yang ditadbir oleh komuniti-komuniti tertentu sahaja yang mampu meneruskan persekolahan kerana mempunyai sumber kewangan yang mencukupi.

Berlaku pembaharuan dalam pendidikan masyarakat Melayu Sarawak setelah Sarawak mencapai kemerdekaan dengan menyertai Malaysia pada 16 September 1963. Terdapat beberapa pengecualian yang dijadikan syarat kepada kemasukan Sarawak ke dalam Malaysia. Antaranya ialah, sistem pentadbiran yang sedia ada di Sarawak tidak boleh diubah dan hendaklah kekal di bawah kerajaan negeri sehingga dipersetujui sebaliknya, dasar mengenai bahasa Inggeris patut diteruskan, pengetahuan bahasa Melayu tidak boleh dijadikan sebagai syarat untuk mendapatkan peluang-peluang pendidikan, kerajaan Persekutuan tidak boleh menguatkuasakan syarat mengenai pendidikan agama dan peraturan negeri terhadap kedudukan istimewa kaum bumiputra haruslah diteruskan.  Dari segi pendidikan, sistem pendidikan di Sarawak telah melalui proses pengubahsuaian ke arah Dasar Pendidikan Kebangsaan.Pada tahun 1966, sistem sekolah percuma telah diperkenalkan di peringkat sekolah rendah dan hasilnya, berlaku pertambahan kemasukan pelajar ke sekolah rendah. Pelbagai usaha dipergiatkan untuk melatih guru-guru bahasa Melayu bagi sekolah-sekolah Sarawak. Seramai 90 orang bakal guru bahasa Malaysia telah dihantar ke Semenanjung Malaysia pada tahun 1972 untuk mendapatkan latihan yang mencukupi dan semua guru-guru pelatih di maktab-maktab Perguruan di Sarawak wajib lulus bahasa Malysia sebagai satu syarat untuk mendapatkan Sijil Perguruan. Menjelang tahun 1982, semua Sekolah Kerajaan dan Sekolah Inggeris Bantuan Kerajaan telah ditukar kepada Sekolah Rendah Kebangsaan. Pelbagai usaha dipergiatkan untuk melatih guru-guru bahasa Melayu bagi sekolah-sekolah Sarawak. Bahasa Melayu telah  diangkat sebagai bahasa pengantar di semua Sekolah Rendah Kebangsaan sebagai satu usaha memupuk semangat kesatuan antara pelbagai kaum khususnya di Sarawak dan di Malaysia amnya. Selain itu, penyertaan masyarakat pelbagai kaum dalam bidang pendidikan semakin bertambah sejak Sarawak merdeka. Pemanjangan Akta Pendidikan 1961 ke Sarawak pada tahun 1976 membolehkan kelebihan kepada murid-murid Melayu untuk belajar pelajaran agama Islam. Seksyen 36(i) Akta Pendidikan 1961 menetapkan bahawa mana-mana sekolah yang mempunyai 15 orang atau lebih murid Islam, maka murid-murid ini mesti diajar pelajaran agama oleh seorang guru Islam.

Kepentingan pendidikan di peringkat tinggi turut ditekankan setelah kemasukan Sarawak ke dalam Malaysia. Beberapa cawangan Pusat Pengajian Tinggi telah dibuka antaranya ialah Kampus Cawangan Institut Teknologi MARA pada tahun 1973 dan Universiti Pertanian Malaysia pada tahun berikutnya. Setelah itu, beberapa buah lagi IPT dibuka termasuklah UNIMAS pada tahun 1992.

Setelah merdeka, pelbagai pembaharuan yang telah dijalankan oleh kerajaan Malaysia dalam bidang pendidikan termasuk di Sarawak. Pendidikan merupakan salah satu wadah untuk mewujudkan perpaduan antara kaum yang wujud di negeri ini. Peluang yang terbuka luas untuk semua kaum menimba ilmu seharusnya direbut oleh masyarakat pelbagai kaum termasuklah masyarakat Melayu. Dengan wujudnya pelbagai bantuan dalam bentuk kewangan dan biasiswa, generasi muda pada hari ni sepatutnya merebut peluang yang terbentang luas untuk meneruskan kelansugan hidup mereka pada masa hadapan. Kesungguhan orang-orang Melayu yang dahulunya bertungkus lumus menguruskan sekolah rakyat walaupun menghadapi pelbagai masalah dan kekangan, patut dijadikan iktibar oleh kita pada hari ini. Dewasa ini, hanya orang yang bijak merebut peluang akan berjaya menempatkan diri mereka “berdiri sama tinggi dan duduk sama rendah” dengan bangsa-bangsa lain yang ada di dunia pada hari ini.
Oleh,
Nor Atikah Bt Mohamad
MD UNIMAS
rujukan: Pencapaian Masyarakat Melayu Sarawak Dalam Bidang Pendidikan Sebelum Dan Selepas Merdeka oleh Najihah Binti Abdul Mutalib (Pensyarah di Jabatan Sains Sosial, Fakulti Sains Pertanian & Makanan, UPM Kampus Bintulu Sarawak)

The History of the Translation of The Bible Into Bahasa Malaysia

1628-1638 The Malay translation of the Gospels of Mark and Matthew was published by Albert Cornelius Ruyl, a Dutch East India Company (EIC) trader, in a bilingual format based on the current Dutch text. Ruyl's first translation used the Jawi script but later translations were in Roman script.
1628-1638 The Malay translation of the Gospels of Mark and Matthew was published by Albert Cornelius Ruyl, a Dutch East India Company (EIC) trader, in a bilingual format based on the current Dutch text. Ruyl’s first translation used the Jawi script but later translations were in Roman script.

The history of translating Bible into Bahasa Malaysia has started since the 16th century. It was the era when the European colonialism was rapidly developing. South East Asia became an attraction for the colonial powers for its trade and resources potential. South East Asia has also become the potential field in order to spread the Gospel for the European. The Roman Catholic churches had already sent missionaries to most of Asia.

The publication of such versions becomes easier with the rise of Protestant States. As a consequence, the Bible was translated into the language of the regions. Netherlands is one of the first countries in Protestant Europe to establish its power outside of Europe. As a result, Malay has become the first language into which Bible was translated outside of Europe and the Middle East.

Dutch East India Company (Vereenigde Oostindische Compagnie, VOC) was one of the corporations that sponsors pastors for the Dutch population, and tolerated some evangelistic efforts among Catholics although it was said that it does not encourage the missionary activities. The first initial effort to translate the Bible into other language was made by a trader and clerk of the Dutch East India Company, Albert Cornelius Ruyl and Jan Van Hasel. The first period of the translation ended with the publication of the complete New Testament translated by Rev. Daniel Brower.

The first translation of the Bible was done in Jawi script. But, there’s problem with the Jawi script; it has only three letters to represent the vowels sound. The translation of the Bible into Jawi has not been produced until the mid of 18th century. The second problem which emerged was to define the limits boundaries of the Malay language, and to distinguish differentiate its dialects and the related languages. The last problem was “related to the problem of determining the limit of the language lay in establishing its proper idiom”.

In 1758, the complete translated Bible was published in Batavia using Jawi script. The Bible was translated by Dr. Leidekker at first, then, was continued by Francois Valentine which then died in 1727. The translation then checked by van der Vorm and a group of language expert. This translation became the standard translation for nearly two centuries in Indonesia and Malaysia.

As the colonial power of British expanded into Southeast Asia region, so does the Christianization operations by missionary societies. London Missionary Society (L.M.S) was one of the missionary organizations who became interested to send missionaries to China. In 1814, William Milne, one of the members of L.M.S came to Melaka and decided that Melaka would be the best location for the center which the L.M.S had decided to establish. This was because of Melaka was the ordinary trade routes to China.

L.M.S’ efforts to produce Malay-translated bible began with an interview between Milne and his language teacher, Munshi Abdullah (Abdullah bin Abdul Kadir). Forty years after this interview, as William Milne focused on the production of Chinese Bible, Munshi Abdullah would be the one who played a major role in translating the Bible into Malay, with the support of Claudius Thomsen, another missionary sent by L.M.S in 1815 to specifically work among the Malays. Thomsen, however, faced a difficulty in publishing the Bible despite having his own printing press in Singapore. Only the press in Melaka had the capability to print an entire gospel. Back then, it was under the control of a group of missionaries whose focus was on the Chinese literature. Therefore, Thomsen’s missionary efforts had received less support from the missionary agencies.

When Thomsen left Singapore, he sold his printing press to the American missionaries who had just arrived. One of them, John Stronach took over the work of revising the New Testament as well. Stronach also worked with Abdullah in order to revise the New Testament.

In many ways the year 1852 marks the end of era in Bible translation into Malay. The cessation of translation work did not mean the end of efforts to use and distribute Malay literature. In 1880, a full time Bible Society agent was assigned was assigned to Singapore and in 1882, it began what was regarded as the most successful way of reaching non-Christians with the scripture. At about the same time that Keasberry was printing his translation of the complete New Testament a Dutch Mennonite minister in Java was undertaking to improve on Leidekker’s translation.

In many years, the version of the Bible translation is being improved by many people and organization. This was due to some problems that occur, for example the language used was not appropriate or language cannot be understood by the natives or some of the word was not spelled correctly. During the time, there were communities that take the responsibility to revise the Bible in Malay. The members were Bishop Hose, W.H. Gomes and Shellabear. The committee consulted with Dato Dalam of Jahore for several hours each day on ‘various questions of Malay language and literature’. According to Shellabear, Dato’ Dalam was one the son of Munshi Abdullah.

Other than this, there also exist other organizations which had tried their best to improve the translation of the Bible. They worked with the natives in order to make the translated Bible being accepted and understood by the natives. Problem still exist although they tried their very best to improve the translation of the Bible. As we all can see, the definition of “idiomatic” Bahasa Malaysia continues to evolve there may be the need for further new translation.

As a conclusion, developments in the translation of the Bible revolve around these considerations; 1. The establishing of the standards of the language. 2. Establishing the appropriate ways of using the language to communicate Biblical ideas within the culture. 3. The targets and means of distribution.

References:
1) Hunt, R.A “The History of the Translation of the Bible into Bahasa Malaysia”JMBRAS Vol 52 Part 1 June 1989, pp.35-56.)
2) Executive Summary “The History of the Translation of the Bible into Malay” MBRAS, link: http://www.mbras.org.my/article2.html

This summary of Hun’ts publication was written by,
Norlia bt Salleh
IKB Researcher
Information Systems (FSKTM), UNIMAS